Geschiedenis van de families Voerman, Rahder en Mansholt.

Derk Roelfs Mansholt en zijn echtgenote Aaltje Willems Mansholt – Dijkhuis hadden kleinkinderen die voor, in en na de Tweede Wereldoorlog aan de wieg stonden van het landbouw beleid in Nederland en zelfs in Europa. Er werd in die tijd dan ook wel eens gefluisterd dat het landbouwbeleid van Europa bepaald werd vanuit de Westpolder in Groningen. Daar waren de kleinkinderen immers allen geboren. De meest bekende kleinzoon van het echtpaar was natuurlijk Sicco Mansholt (1908-1995), landbouw minister in Nederland en later bij de Europese Gemeenschap. Elders op deze website meer verhalen over hem. 

Maar eerder al waren de broers Herman en Stephanus Louwes actief. Zonen van Wypke Tonkes (stiefdochter van Derk Roelfs en dochter uit het eerste huwelijk van Aaltje Willems Dijkhuis) en Hendrik Jan Louwes. Ze werden geboren in de boerderij ‘Nieuw Midhuizen’ in de Westpolder. Toen de broers in de stad Groningen gingen studeren logeerden ze daar door de week bij de ouders van mijn oma Hetty Mansholt. Beide broers kregen, geïnspireerd door hun actieve grootvader Derk Roelfs Mansholt,  belangrijke functies op het landbouw dossier in de Nederlandse politiek en bestuur. Sicco Mansholt werkte nauw met ze samen.

Stephanus Louwe (Stefan) Louwes (1889-1953)

Oudste broer Stephanus was een Nederlands topambtenaar en ontwikkelaar van het Nederlandse voedseldistributiesysteem in de Tweede Wereldoorlog. Voor de Tweede Wereldoorlog werkte Louwes op van het ministerie van Landbouw en Visserij. Na de inval van de Duitsers in mei 1940 bleef hij op verzoek van de naar Londen uitgeweken Nederlandse regering op zijn post als directeur-generaal en verantwoordelijke voor de voedselvoorziening. Tijdens de oorlogsjaren was hij in voortdurende onderhandelingen met de Duitsers zodat agrarisch Nederland de productie kon voortzetten en er zo weinig mogelijk naar de bezetter ging.

Louwes moest Nederland van een voedsel-importerend land herstructureren naar een zelfvoorzienend land. Veel van de voedselimport was ten behoeve van veevoer. Hij koos voor een omschakeling naar meer aardappelen, koolzaad, rogge en suikerbieten en een daling van de veestapel en bloementeelt. Vanaf het begin van de oorlog werd het Louwes duidelijk dat de Nederlandse voedselvoorziening op den duur in grote moeilijkheden zou komen. Al vanaf het begin van de oorlog begon hij met een forse uitbreiding van het aantal kookinrichtingen waar massavoeding toebereid kon worden: de zogenaamde Centrale Keukens.

Herman Derk Louwes (1893-1960)                                        

Herman Louwes studeerde aan de Openbare ULO-school, Middelbare Rijkslandbouwwinterschool en de HBS te Groningen. Hij begon zijn carrière als medewerker in het landbouwbedrijf van zijn vader. Van 1927 tot 1933 was hij lid van de gemeenteraad van Ulrum en van 9 mei 1933 tot 8 juni 1937 was hij lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Van 1937 tot 1949 functioneerde hij als plaatsvervangend voorzitter van het Openbaar lichaam “De Wieringermeer”. Van 7 maart 1950 tot 8 oktober 1960 was hij lid van de Eerste Kamer der Staten-Generaal.

Vanaf de jaren ’30 streed Louwes voor betere verhoudingen tussen landarbeiders en boeren. Door hun krachten te bundelen konden ze een machtsfactor vormen in de landelijke politiek. Zijn inzet resulteerde uiteindelijk in de oprichting van de Stichting voor de Landbouw. Een door de overheid erkende vertegenwoordiger van de Nederlandse landbouw. Een unicum in Europa. Hij werd ook wel de Burgemeester van de Nederlandse landbouw genoemd. Kleindochter Jacobien Louwes is anno 2026 nog steeds biologisch akkerbouwer op ‘Nieuw Midhuizen’.

In de rij nazaten van Derk Roelfs en Aaltje Mansholt die een belangrijke rol hebben gespeeld voor de landbouw past zeker ook hun dochter Theda Mansholt. Zij kan gezien worden als de grondlegster van het onderwijs voor meisjes uit boerengezinnen. Haar verhaal is hier te lezen.

Wypke Louwes – Tonkes met zoon Stefan

Herman Louwes

Stefan Louwes

Het huwelijk van Hendrik Jan Zijlma en Hilje Hopma

De huwelijksplechtigheid van Hendrik Jan Zijlma en Hilje Hopma is in stijl met veel uiterlijk vertoon. Mijn oma., Hetty Voerman-Mansholt beschikte over de bruidsjurk van Hilje die ze in latere jaren schenkt aan de Borg Verhildersum. Nog steeds is deze te bewonderen in Museum Landgoed Verhildersum.

Hetty omschreef de jurk als volgt:

…gemaakt van bedrukte katoen, mosterdgeel, bezaaid met rode bloempjes, zoals de bloeiende weiden rondom haar huis. Zoals de empire-mode het wilde was vanaf de zeer hoge taille het rugpand van rok en jak wijd gerimpeld aan het korte lijfje met de open hals. Van onder de bolle kopmouwtjes kwamen lange mouwen, die in mitaines eindigend bij de vingers. Zij schijnt geen wit schort te hebben gedragen, maar een zwart met kant en een lila doekje om de hals. Vond haar schoonmoeder haar te stads en wuft zonder schort en batisten inzetje? Maar een warme cashmire sjaal moet onmisbaar geweest zijn om door de bruidegom om haar schouders te worden geslagen, op de lange reis naar haar eigen nieuwe huis het ‘Gansehuis.’

Het paar vestigt zich in het “Gansehuis” vlakbij Huize Ewer. In 1823 wordt deze boerderij op orde gemaakt om de nieuwe boerin te ontvangen. In maart worden nieuwe knechten en meiden ingehuurd. Het volgende jaar wordt zoon Jan geboren, Henriëtte volgt in 1828.

Hilje Hopma was een vooruitziende moeder die ervoor had gezorgd dat Henriëtte goed onderwijs kreeg. In de Franse tijd had ze zelf verplichte Franse lessen gevolgd op school en misschien daarom had ze haar dochter Henriëtte een Franse naam gegeven. Hetty Mansholt is weer naar haar vernoemd.

 Geuchien is een nakomertje en wordt in 1842 geboren. Er is in die tijd behoefte aan geboortebeperking, omdat er minder kinderen nodig zijn in het boerenbedrijf en omdat er minder kinderen sterven. De Groningse boer, die zijn vrouw ‘in ere houdt’ door haar niet jaarlijks een kind te geven, is een bekend begrip. De verburgerlijking van de boerenfamilies zorgt zelfs voor meer preutsheid. Dat komt vooral omdat veel boerendochters na de lagere school nog de kostschool bezoeken of gaan ‘jufferen’ in de grote stad. Ze leren daar nieuwe gebruiken en omgangsvormen. Ze gaan zich beter kleden en de aandacht voor hygiëne neemt toe.

Geuchien Zijlma

Hendrik Jan Zijlma boert goed. Ze kunnen het zich veroorloven om in 1844 Ewer grondig te verbouwen. Er worden veel  kinderen geboren, maar een aantal sterft al op jonge leeftijd. De kinderen die later nog een belangrijke gaan spelen zijn Jan, Henriëtte en nakomertje Geughien.

Oudste zoon Jan neemt het boerenbedrijf van zijn vader over. De jonge Geughien is daardoor gedwongen zijn eigen weg te gaan, maar doet dat met verve. Hij vertrekt naar de net drooggelegde Westpolder en laat daar in 1875 de boerderij ’Nieuw Zeeburg’ bouwen.

Vanuit zijn  maatschappelijke betrokkenheid wordt hij, net als veel andere herenboeren, politiek actief. Hij had geen socialistische opvattingen als Derk Roelfs Mansholt, maar behoorde wel tot de vooruitstrevende liberalen. Van gemeenteraadslid werkte hij zich op tot gedeputeerde. Vanuit zijn district Zuidhorn werd hij vervolgens gekozen tot lid van de Tweede Kamer, waarin hij van 1892 tot 1909 zitting had. Daarna was hij nog eens vijf jaar lang lid van de Eerste Kamer. Als woordvoerder voor landbouw en waterstaat was zijn invloed groot.

In zijn privéleven kreeg hij de nodige tegenslagen te verwerken. Zijn vrouw Ijte, Dijkhuis, dochter van Willem Lammerts, overleed al op jonge leeftijd na de bevalling van haar eerste kind. Het was een zware slag voor Geuchien. Zijn leven lang bewaarde hij een haarlok van haar in een flesje.

Een aantal jaren later hertrouwde hij met Hillegonda Zuidema. Eén van de dochters uit dit huwelijk, Hilda, trouwde met Thedoor Mansholt een zoon van Derk. 

Dit is een fragment uit het boek “Uit Zeeklei gebakken” van Kees Opmeer.

Hier een fragment uit een ooggetuige verslag van Geuchien Zijlma over de Stormvloed in de Westpolder in 1877 .

Geuchien Zijlma