augustus 2026 – Geschiedenis van de families Voerman, Rahder en Mansholt.

Anna Voerman – Verkade, echtgenote en zaakwaarnemer van IJsselschilder Jan Voerman Sr.

Anna Voerman had vele talenten. Over haar werk voor de Tesselschade-organisatie en haar thuisklasjes voor kinderen in Hattem kun hier meer lezen.

Anna was echter ook de zaakwaarnemer van haar man, Jan Voerman Sr. Voerman, die ze steevast ‘Voer’ noemde, richtte zich uitsluitend op het schilderen en liet alle zakelijke contacten aan zijn echtgenote over. Dat gold zowel voor de correspondentie met zijn vaste kunsthandel, de firma Buffa in Amsterdam, als voor het contact met particuliere klanten.

In schriftjes hield Anna nauwgezet alle verkochte werken van ‘Voer’ bij. Ook zijn er veel zakelijke brieven aan Jan en Anna Voerman bewaard gebleven. In het archief zijn daarnaast talloze kladbriefjes van Anna te vinden, met haar reacties en antwoorden op vragen van klanten. Samen geven deze documenten een mooi inkijkje in het familiebedrijf van de familie Voerman in Hattem in de eerste helft van de twintigste eeuw.

De meeste reacties van klanten waren zeer positief. Ze schreven blij te zijn met hun aankoop. Maar er zijn ook brieven met vragen en klachten. Zo blijkt dat het vernis (siccatief) dat Voerman Sr. gebruikte, soms barsten vertoonde. Anna schrijft dan dat dit hersteld kan worden.

Sommige klanten maken het echter wel erg bont. Zo wordt er geklaagd over een schilderij waarop het bruin van de achtergrond doorschijnt in de wolkenlucht. Je kunt de schilder bijna horen tieren van woede over zoveel onkunde. Anna schrijft in haar reactie, namens haar man, dat het bruin juist zo bedoeld is en dat het betreffende schilderij één van Voermans mooiste werken is. Ook het schilderij dat strepen heeft omdat “de meid met een sponsen lap het heeft getracht schoon te maken”, wordt hersteld.

Er is ook een boze reactie van Anna op ene Truus, die beweert dat Voerman Sr. over het vernis heen heeft geschilderd. Zie het briefje hieronder.

Ook wordt er regelmatig gevraagd of de schilder een werk alsnog wil signeren. Voerman Sr. signeerde zijn werk bijna nooit. Toch werd aan deze verzoeken altijd gehoor gegeven. ‘Komt u maar langs op een mooie dag in april of mei’, schrijft Anna dan.

Eén van deze verzoeken kwam overigens van de dochter van Voermans jeugdvriend en collega-schilder Bas Tholen. Het ging om een oud schilderij van Voerman, dat hij had gemaakt in de stadsboerderij van zijn ouders in Kampen. Zie brief hieronder

Een aantal malen vraagt een koper om korting. Het is niet duidelijk of Anna en ‘Voer’ daarmee akkoord gingen. Eenmaal vraagt een koper of Voerman een werk in opdracht wil maken. Anna antwoordt daarop heel duidelijk dat hiervan geen sprake kan zijn: ‘Voerman werkt nooit in opdracht.’

Tot slot zijn er diverse brieven van kunstbroeders: dichter Adriaan Roland Holst koopt een schilderij en spreekt daar met veel lof over en zo ook de bekende schilder Jozef Israëls, vader van zijn studievriend Isaac Israëls. En er is een brief uit juni 1890 van Theo van Gogh vanuit zijn kunsthandel in Parijs die schrijft graag enige werken van Voerman te willen zien. Het zal er niet meer van komen een maand na de brief overlijdt Theo’s broer Vincent en in januari 1891 overlijdt Theo zelf. In zijn laatste brief aan zijn broer Theo schrijft Vincent nog over het werk van Voerman. Lees er hier meer over.

Stefanus Louwes (1824-1902) gesjeesd student en mislukte boer

Wat was Stefanus, de opa van mijn oma, voor een man? Hij was pas twee jaar toen zijn vader overleed en nog geen twaalf toen ook zijn moeder stierf. Het maakte hem tot een sombere en in zichzelf gekeerde man met ‘een harde mond en treurige ogen’. Hij werd opgevoed door de familie Winsingh van moeders kant, een bekend regentengeslacht uit het Drentse Roden. Ze woonden in een statige Saksische boerderij dat nu in gebruik is als theater ‘De Winsinghhof’. Met geld van deze familie kon hij studeren. Niet dat het een groot succes was. Het verdriet uit zijn jeugd bleef hem achtervolgen. Om zijn sombere buien te verdrijven zocht hij verstrooiing in allerlei feesten waar de drank rijkelijk vloeide. Dat ging niet goed samen met zijn studie Theologie waar hij dan ook snel de brui aan gaf. Er zat er niets anders op dan boer te worden, maar dat was een leven van hard werken en aanpakken. Niets voor Stefanus die kampte met een slechte gezondheid en die weinig boerenbloed in de aderen had.

Hij trouwde met Henriette Zijlma, dochter uit een gegoede boeren familie. Na hun huwelijk namen Stefanus en Henriette hun intrek in ‘het Ganzenhuis’, een afgelegen boerderij van de familie Zijlma bij Zuurdijk. Mijn oma Hetty Voerman-Mansholt: …Voor pas getrouwden leek het wel wat, maar alles was te klein, te weinig land, te oud en de lucht was dampig en ongezond…

Bijna tien jaar later verhuizen ze naar een andere boerderij, Markelhuizen, niet ver van Leens. Bij deze boerderij hoorde meer grond, maar de bodem was zanderig en weinig vruchtbaar. In de winter was het onbehaaglijk in Markelhuizen, met de koude wind die overal doorheen drong. Breed hadden ze het niet. Het was geen goede omgeving voor Stefanus en nog minder voor de kinderen die kort na elkaar werden geboren. Na de geboorte van Trijntje kwamen er in hoog tempo drie kinderen die niet lang na de geboorte overleden. Na deze verdrietige periode komen nog vier kinderen ter wereld, waaronder Grietje, die gelukkig wel in leven zouden blijven. Toen Grietje tien jaar was verhuisden ze terug naar het Ganzenhuis. Na een niet zo gemakkelijke jeugd vond Grietje haar geluk in het huwelijk met Ubbo Mansholt.

Stefanus was weliswaar niet zo’n goede boer maar zijn zoon Hendrik Jan Louwes en kleinkinderen Herman en Stefan jr. maakten wel naam. Je kan er hier meer over lezen. Nazaten van de familie Louwes boeren nog altijd in de Westpolder op boerderij Nieuw Midhuizen.

Stefanus Louwes, de enige foto van hem uit het familiearchief.

Graf van Stefanus (hier geschreven als Stephanus) en Henriette op de Zuiderbegraafplaats in Groningen

Twente, het Verkadealbum dat nooit verscheen

Van 1906 tot 1917 gaf de firma Verkade een zeer succesvolle reeks Verkadealbums uit. Als gevolg van de Eerste Wereldoorlog ontstaat er echter een tekort aan alles. Alle energie wordt gestoken in de economische opbouw. Voor het uitbrengen van nieuwe albums is geen geld. Schrijver van de albums Jac. P. Thijsse is al begonnen met de voorbereidingen van een nieuw Verkadealbum over Twente, maar dat wordt stopgezet. In Thijsses schetsboekjes staan flarden van het vooronderzoek dat hij deed. Hij fietst Van Deventer naar Hengelo en via Goor, over de traag stromende Regge, naar Markelo. Hij maakt er schetsen van het landschap en van het pijlkruid en geniet van de natuur. Ook spreekt Thijsse van ‘overal vriendelijke mensen, de jongens met steeds witter wordend haar’. Bij ‘Monte Bello’ hoort hij een uil. Jan jr. is, in het voetspoor van Thijsse, ook al op pad geweest en heeft schetsen gemaakt van Goor, Delden en Markelo. Er zijn helaas nooit aquarellen van gemaakt.

In een brief gedateerd 23 mei 1919 van Anton Verkade aan Jan jr. gloort er toch weer een beetje hoop. Verkade spreekt nog over het slechte papier bij het album Friesland, en het teleurstellende drukwerk van drukker Van Leer. Ook geeft hij een inkijkje in de plannen voor nieuwe albums:

“Het zal je interesseren dat ondergetekende dezer dagen een voorlopig gesprek met Thijsse had, om eens na te gaan in hoeverre wij na Friesland met album uitgaven moeten doorgaan. In de eerste plaats zouden wij de onderwerpen weder, evenals vroeger, uit de natuur willen kiezen. Thijsse zou veel gevoelen voor een album getiteld “De vogels van Nederland”, eventueel vervolgd met “De insecten van Nederland”, “De bloemen van Nederland’, enzovoort.”[1]

De plannen blijven echter tot 1925 in de ijskast.

Dit is een fragment uit het boek “Mijn gedroomde Nederland” over het werk voor de Verkadealbums van Jan Voerman jr. Het boek is te koop in de boekwinkels en ook hier te bestellen.

[1] Brief van Anton Verkade aan Jan Voerman jr d.d. 23 mei 1919, Archief Voerman – Verkade